داوری در طلاق یکی از مراحل قانونی مهم است که وقتی زوجین دچار اختلاف جدی میشوند، وارد عمل میشود. در این مرحله، معمولا یک یا چند نفر به عنوان داور، که باید بیطرف و مورد اعتماد طرفین باشند، انتخاب میشوند تا به بررسی مسائل میان زن و شوهر بپردازند. داورها سعی میکنند اگر امکان دارد، میان زوجین صلح و آشتی برقرار کنند. اگر این تلاشها نتیجه نداد، گزارشی تهیه میکنند و به دادگاه ارائه میدهند تا در مورد صدور گواهی عدم امکان سازش تصمیمگیری شود. در این مقاله به بررسی این موضوع که داوری در طلاق چیست میپردازیم، بنابراین اگر میخواهید بدانید داوری در طلاق یعنی چه و داوری در طلاق چگونه است تا آخر این مقاله همراه ما باشید.
تعریف داوری در طلاق بر اساس قانون خانواده
بر اساس ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده (مصوب ۱۳۹۱)، در مواردی که یکی از طرفین درخواست طلاق میدهد یعنی داوری در طلاق از طرف زوجه یا زوج باشد دادگاه موظف است موضوع را به داورانی بیطرف ارجاع دهد تا شرایط را بررسی کنند.
داوران معمولا با هر دو طرف گفتوگو میکنند، دلایل اختلاف را بررسی کرده و تلاش میکنند با ارائه راهکارهایی، زمینه صلح و سازش را فراهم کنند. اگر به این نتیجه برسند که ادامه زندگی ممکن نیست، گزارشی به دادگاه ارائه میدهند تا روند قانونی طلاق ادامه پیدا کند.
برای روشنتر شدن موضوع داوری طلاق چگونه است فرض کنید زنی به دلیل مشکلات مالی تصمیم به جدایی گرفته است. داور در این شرایط پای صحبت هر دو طرف مینشیند، مسائل را بررسی میکند و شاید پیشنهادهایی برای حل مشکلات مالی ارائه دهد. اما اگر به این نتیجه برسد که اختلافات عمیقتر از آن است که با گفتوگو حل شود، گزارشی تهیه میکند که بر اساس آن دادگاه میتواند تصمیم نهایی را بگیرد.
چرا داوری در طلاق الزامی است؟
داوری در طلاق بهعنوان یکی از ابزارهای قانونی، با هدف کاهش طلاقهای عجولانه و حفظ بنیان خانواده در نظر گرفته شده است. قانونگذار بر این باور است که گاهی ورود افرادی بیطرف و مورد اعتماد که بتوانند بدون جانبداری به حرفهای هر دو طرف گوش دهند میتواند به زوجین کمک کند تا با نگاهی واقعبینانهتر و آرامتر به مشکلاتشان فکر کنند و شاید راهحلی برای ادامه زندگی مشترک پیدا کنند. این فرآیند، در واقع فرصتی دوباره برای گفتوگو و بازنگری است؛ پیش از آنکه تصمیمی به بزرگی طلاق، به سرانجام برسد.
الزام قانونی داوری در طلاق غیرتوافقی
در مواردی که طلاق بهصورت غیرتوافقی و به درخواست یکی از طرفین مطرح میشود، قانون انجام داوری را الزامی دانسته است. طبق ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده، دادگاه موظف است پس از دریافت درخواست طلاق، موضوع را به داورانی مورد اعتماد ارجاع دهد تا ظرف مدت مشخصی که معمولا یک ماه در نظر گرفته میشود برای ایجاد صلح و سازش بین زوجین تلاش کنند. هدف از این مرحله، دادن فرصتی دوباره به زوجین برای حل اختلافاتشان پیش از صدور حکم نهایی است. داوری در طلاق یک طرفه بخشی جدی و ضروری از روند قانونی محسوب میشود.
استثناهای قانونی (مواردی که داوری لازم نیست)
در بعضی شرایط خاص، مانند داوری در طلاق توافقی یا زمانی که یکی از زوجین با رفتارهایی مثل اعتیاد شدید، خشونت خانگی یا غیبت طولانیمدت، زندگی مشترک را بهکلی مختل کرده باشد، دادگاه ممکن است نیازی به داوری نبیند. در واقع، در چنین پروندههایی، قاضی با توجه به شواهد و وضعیت خاص زوجین تصمیم میگیرد که آیا داوری لازم است یا نه. این موضوع به تشخیص و صلاحدید قاضی بستگی دارد و در هر پرونده میتواند متفاوت باشد.
شرایط داور از نظر قانون
برای اینکه داور بتواند در روند طلاق نقش موثر و بیطرفانهای ایفا کند، لازم است دارای ویژگیهایی خاص و مهم باشد. این ویژگیهای یک داور مناسب شامل موارد زیر میشود:
- داور باید فردی منصف، قابل اعتماد و بیطرف باشد. کسی که طرفین بتوانند با خیال راحت مسائلشان را با او در میان بگذارند و مطمئن باشند که قضاوت او بر پایه انصاف است.
- داشتن تجربه شخصی در زندگی زناشویی یکی از شروط مهم است، چون چنین فردی بهتر میتواند پیچیدگیهای روابط خانوادگی را درک کند و توصیههای کاربردیتری ارائه دهد.
- داور باید با مسائل شرعی، عرفی و اجتماعی مرتبط با خانواده آشنا باشد تا بتواند راهکارهایی واقعبینانه و سازگار با شرایط فرهنگی طرفین پیشنهاد دهد.
- معمولا داشتن حداقل ۴۰ سال سن برای داوران توصیه میشود، چون تجربه زندگی و بلوغ فکری در این سن بیشتر فراهم است، و فرد میتواند با آرامش و درایت بیشتری در مسائل دخالت کند.
ممنوعیتها در انتخاب داور
یکی از اصول مهم در انتخاب داور در فرآیند طلاق، بیطرفی کامل اوست. داور نباید به هیچ عنوان در نتیجه پرونده ذینفع باشد؛ به این معنا که نباید از طلاق یا ادامه زندگی مشترک زوجین سودی برای خود متصور باشد. اگر کوچکترین منفعتی برای داور در میان باشد، ممکن است تصمیمگیری او تحت تاثیر منافع شخصی قرار بگیرد و از مسیر انصاف خارج شود.
همچنین، داور نباید فردی باشد که بهطور آشکار از یکی از طرفین دعوا طرفداری میکند. حضور چنین فردی نه تنها اعتماد طرف مقابل را از بین میبرد، بلکه روند داوری را نیز از هدف اصلی آن که ایجاد سازش و بررسی منصفانه اختلافات است، دور میکند.
از طرف دیگر، انتخاب خویشاوندان نزدیک مانند پدر، مادر یا فرزندان بهعنوان داور مجاز نیست. نزدیکی عاطفی و خانوادگی این افراد با یکی از زوجین ممکن است مانع از بیطرفی کامل آنها شود. به همین دلیل، قانونگذار تاکید دارد که داور باید فردی مستقل و دور از تاثیرات احساسی یا خانوادگی باشد تا بتواند نقش میانجیگر را بهدرستی ایفا کند.
نحوه معرفی داور توسط زوجین
در روند داوری در طلاق، هر یک از زوجین موظفاند داور مورد نظر خود را به دادگاه معرفی کنند. این مرحله نهتنها بخشی از تشریفات قانونی است، بلکه فرصتی است تا هر طرف فردی بیطرف، مورد اعتماد و آشنا به مسائل خانوادگی را برای کمک به حل اختلافات برگزیند.
فرم و مهلت معرفی داور
معمولا دادگاه پس از ارجاع پرونده به داوری، برای معرفی داور از سوی هر یک از طرفین، مهلتی مشخص تعیین میکند که اغلب حدود یک هفته است. در این بازه زمانی، داوری در طلاق به درخواست زوج یا زوجه باید اطلاعات کامل داور پیشنهادی خود مانند نام، سن، وضعیت تاهل، میزان آشنایی با مسائل خانوادگی و همچنین رضایتنامه کتبی او را به دادگاه تحویل دهند. این اطلاعات کمک میکند دادگاه مطمئن شود که داور شرایط لازم را دارد و آمادگی پذیرش این مسئولیت را دارد.
اگر داور معرفی نشود چه میشود؟
در صورتی که یکی از طرفین در مهلت تعیینشده داور خود را معرفی نکند، دادگاه رأسا اقدام به انتخاب داور میکند. در چنین حالتی، ممکن است قاضی فردی از میان کارشناسان رسمی دادگستری، مشاوران خانواده یا سایر افراد واجد شرایط و مورد اعتماد خود را بهعنوان داور منصوب کند.
فرض کنید زوجه داور خود را بهموقع معرفی میکند، اما زوج از این کار خودداری میورزد. در این صورت، دادگاه ممکن است یک مشاور خانواده باتجربه را انتخاب کرده و بهعنوان داور از طرف زوج تعیین کند. این تصمیم برای پیشبرد روند پرونده و جلوگیری از توقف مراحل قانونی انجام میشود.
وظایف داور در طلاق
مهمترین وظایف داور در طلاق تلاش برای ایجاد سازش میان زوجین است. داوران با هر دو طرف گفتوگو میکنند، دلایل اختلاف را بررسی کرده و سعی میکنند راهکارهایی برای رفع مشکل و حفظ زندگی مشترک ارائه دهند. این گفتوگوها ممکن است بهصورت حضوری یا تلفنی انجام شود و معمولا با در نظر گرفتن شرایط روحی، خانوادگی و اجتماعی زوجین دنبال میشود.
پس از پایان این بررسیها، داوران باید گزارشی تهیه کنند که در آن نظر نهایی خود را درباره امکان یا عدم امکان سازش بیان میکنند. این گزارش به دادگاه ارائه میشود و قاضی با توجه به محتوای آن در مورد ادامه رسیدگی به پرونده تصمیم میگیرد. البته نظر داوران برای دادگاه الزامآور نیست، اما معمولا تأثیر زیادی بر روند رسیدگی دارد. اگر داوران اعلام کنند که احتمال سازش وجود ندارد، قاضی میتواند گواهی عدم امکان سازش را صادر کند و مسیر طلاق را هموارتر کند.
داوری طلاق توافقی کمی متفاوت است. از آنجا که زوجین از پیش در مورد جدایی و مسائل مرتبط با آن به تفاهم رسیدهاند، معمولا نیازی به انجام داوری به شکل مرسوم وجود ندارد. با این حال، برخی دادگاهها برای اطمینان از تصمیم آگاهانه طرفین، ممکن است پرونده را به مراکز مشاوره یا داوری ارجاع دهند. در این موارد، داوری بیشتر جنبه تشریفاتی دارد و در حد چند جلسه ساده مشاوره باقی میماند.
این در حالی است که در طلاقهای یکطرفه، یعنی زمانی که تنها یکی از زوجین خواهان جدایی است، نقش داوران بسیار جدیتر و موثرتر است. در چنین مواردی داوران باید فعالانه وارد عمل شوند، به اختلافات رسیدگی کنند و با ارائه راهکارهای واقعبینانه، زمینهای برای امکان آشتی ایجاد کنند. بنابراین میتوان گفت در طلاقهای غیرتوافقی، داوری یکی از مراحل کلیدی و تاثیرگذار در تعیین سرنوشت نهایی پرونده به شمار میرود.
نکات حقوقی مهم درباره داوری در طلاق
داوری در روند طلاق میتواند هم زمان رسیدگی را افزایش دهد و هم در شرایطی خاص، به تسریع آن کمک کند. از آنجا که داوران موظفاند با هر دو طرف صحبت کنند، دلایل اختلاف را بررسی نمایند و گزارشی برای دادگاه تهیه کنند، طبیعی است که این مراحل زمانبر باشد. بهویژه اگر جلسات متعدد یا فاصلهدار برگزار شود، ممکن است فرایند کلی طلاق طولانیتر شود. اما اگر زوجین همکاری خوبی با داوران داشته باشند و گفتوگوها به شکل موثر و بدون حاشیه پیش برود، همین داوری میتواند به روشن شدن ابعاد پرونده و در نتیجه، صدور سریعتر رأی دادگاه کمک کند.
از نظر مالی، داوری معمولا هزینهای برای طرفین ندارد. در بسیاری از موارد، داوران از میان بستگان یا افراد مورد اعتماد خانوادهها انتخاب میشوند و نیازی به پرداخت وجهی نیست. بااینحال، اگر طرفین بخواهند از یک داور حرفهای یا مشاور حقوقی استفاده کنند، ممکن است این انتخاب هزینههایی را به همراه داشته باشد که بسته به تخصص داور و تعداد جلسات متفاوت است.
نکته دیگری که باید در نظر داشت، امکان اعتراض به انتخاب داور است. اگر یکی از طرفین احساس کند که داور معرفیشده توسط طرف مقابل صلاحیت لازم را ندارد یا ممکن است جانبدارانه عمل کند، میتواند به دادگاه اعتراض کند. البته این اعتراض باید همراه با دلایل قانونی و مستند باشد؛ برای مثال، اگر مشخص شود که داور با یکی از طرفین رابطه مالی یا منافع مشترک دارد، این تعارض منافع میتواند دلیل قابل قبولی برای رد او باشد. در نهایت، قاضی با بررسی شرایط، در مورد پذیرش یا رد داور تصمیمگیری خواهد کرد.
نتیجه گیری
در این مقاله با مفهوم اینکه داوری طلاق چیست آشنا شدیم. داوری در فرآیند طلاق نقش مهم و تأثیرگذاری دارد که میتواند هم به حل اختلافات کمک کند و هم روند تصمیمگیری دادگاه را تسهیل کند. هرچند این مرحله ممکن است زمانبر باشد، اما با همکاری زوجین و حضور داوران باتجربه، فرصتی برای سازش و حفظ خانواده فراهم میشود. همچنین، داوری با رعایت اصول بیطرفی و انصاف، زمینهای عادلانه برای بررسی مشکلات زوجین ایجاد میکند.
اگر در مراحل تنظیم قراردادهای مرتبط با مسائل خانوادگی یا هر موضوع حقوقی دیگر نیاز به مشاوره و پشتیبانی دارید، سایت تنظیم دات کام یک گزینه عالی است. این پلتفرم تخصصی با ارائه بانک نمونه قراردادهای معتبر، خدمات طراحی و بررسی قراردادها به صورت آنلاین، همراه با پشتیبانی ۲۴ ساعته و ضمانت اعتبار از سوی وکلا، میتواند کمک بزرگی در تسریع و تسهیل امور حقوقی شما باشد. خرید آسان و امن در تنظیم دات کام به شما این امکان را میدهد که در کمترین زمان و با خیالی راحت، قراردادهای خود را مطابق قوانین کشور تنظیم و مدیریت کنید.
پرسشهای متداول
آیا داوری در همه انواع طلاق اجباری است؟
خیر، در طلاق توافقی معمولا داوری الزامی نیست، اما در طلاق غیرتوافقی (داوری در طلاق به درخواست زوجه یا زوج) اجباری است، مگر در موارد استثنایی که قاضی تشخیص دهد.
اگر یکی از طرفین داور معرفی نکند چه اتفاقی میافتد؟
دادگاه خود داوری را از بین افراد واجد شرایط انتخاب میکند.
داور باید حتما فامیل باشد؟
خیر، داور میتواند هر فرد واجد شرایطی باشد، اما معمولا خویشاوندان به دلیل شناخت بهتر از زوجین انتخاب میشوند.
آیا رأی داور برای دادگاه الزامآور است؟
خیر، گزارش داور تنها بهعنوان نظر مشورتی برای قاضی استفاده میشود و قاضی تصمیم نهایی را میگیرد.
آیا داوری زمان طلاق را طولانیتر میکند؟
بله، در برخی موارد داوری میتواند چند هفته تا یک ماه به روند طلاق اضافه کند، اما این بستگی به همکاری زوجین و سرعت عمل داوران دارد.
